Kratka istorija razvoja računara u Jugoslaviji — Priča o CER-10, prvom domaćem digitalnom računaru

CER stoji za cifarski elektronski računar, a desetka u imenu nam nagoveštava da je to prvi računar, nulte serije.

Početak digitalne ere u Jugoslaviji datira od 1956. godine, kada je Jugoslavija bila svrstana u jednu od pet zemalja u Evropi koja je posedovala svoju proizvodnju digitalnih mozgova.

Titula prvog jugoslovenskog kompjutera pripala je CER-10 računaru. CER-10 dobio je ime po planini Cer, u čijem podnožju je rođen jedan od njegovih tvoraca, dr Tihomir Aleksić. CER je ujedno i skraćenica za Cifarski elektronski računar, a desetka u imenu nam nagoveštava da je to prvi računar, nulte serije.

 

Screen Shot 2017-02-15 at 11.43.43 AM

 

Naučnicima koji su bili zaduženi za projekat dat je zadatak da naprave dva računara, jedan koji će služiti Saveznoj vladi, a drugi za Nuklearnu komisiju. Usled nedovoljne sume novca napravili su samo jedan.   

Vinča, sedamdeset ljudi i CER-10

Proizvodnja prvog kompjutera na ovim prostorima trajala je četiri godine, od 1956. do 1960. Tim koji je učestvovao u izradi CER-a bio je sačinjen od sedamdesetoro ljudi — inženjera, programera, tehničara i specijalista. Konstruisanje računara se prvo odvijalo na Institutu za nuklearne nauke “Vinča”, a nastavljeno je na Institutu “Mihajlo Pupin”.

CER-10, kao i njegovi naslednici, nije bio nalik onome što danas nazivamo kompjuterom. Rad mašine bio je baziran na elektronskim vakuumskim cevima i tranzistorima. Svi do tada napravljeni računari u Evropi bili su paralelni (u jednom momentu mogu da izvrše istu naredbu nad većim brojem podataka u memoriji), a jugoslovenski digitalni mozak je jedini bio serijski (izvršavao je jednu naredbu nad samo jednim podatkom u memoriji).

Računar CER-10 je trošio 60 kW električne energije i mogao je da ostvari 50,000 jednostavnih operacija u sekundi. Sastojao se od šest metalnih ormana, veličine dva puta dva metra, koji su se nalazili u sobi veličine 80 kvadrata, sa duplim podom, pod kojim su bili kablovi. Prema rečima Dr Vukašina Masnikose, pored spoljne (bubanj) memorije i štampača, svi ostali delovi kompjutera su bili napravljeni na Institutu.   

CER-10 je imao više namena: osnovna svrha mu je bila statistička obrada šifrovanih podataka koje je koristila Savezna vlada, a od 1963. tri godine ga je koristio TANJUG za širenje vesti.

Nakon dužeg perioda tokom koga je CER-10 služio kao edukativno sredstvo, završivšio je na tavanu Elektrotehničke škole, sa pokidanim kablovima i izgorelim kućištima; no, računaru je uz pomoć starih nacrta ponovo vraćen prvobitni izgled i danas se čuva u Muzeju nauke i tehnike u Beogradu, dok je jedan njegov orman smešten u Akademiji nauka.

Ostali računari CER serije

Nakon izrade računara CER-10, na Institutu “Mihajlo Pupin” nastavljen je rad na seriji računara CER (CER-11, CER-22, CER-200, CER-12, CER-30).

U svom radu “Building computers in Serbia: The First Half of the Digital Century” autori Jelica Protić i Dejan Ristović navode da su se CER-12, CER-22 i CER-200 najčešće koristili za skladištenje i obradu podataka. Računari su se nalazili u Beogradskoj banci, Beogradskom vodovodu i Jugopetrolu.

U periodu od nastanka prvog CER-a do 1989. godine, naučnici su proizvodili  i specijalizovane računare za Jugoslovensku vojsku. Računar CER-111 je bio jedan od njih. Pored svih informatičkih performansi koje je CER-111 morao da zadovoljava, još jedna bitna osobina koja je bila potrebna jeste da može lako da se iznosi u slučaju uzbune, zbog čega i nosi drugo ime koje ga opisuje — mobilni terenski vojni računar.

Računari iz ove grupe razvijali su se sve do raspada Jugoslavije. Poslednji CER je obavljao svoje funkcije do kasnih osamdesetih u Vojvođanskoj banci u Zrenjaninu, kada je zamenjen sa VAX minikompjuterom.  

Za detaljniju istoriju razvoja računarstva u našoj zemlji, preporučujemo da pogledate ovaj film, koji je i poslužio kao inspiracija i jedan od glavnih izvora tekstu:

 

Predstavljamo poslodavca
Zuehlke-mini-1.jpg

Zuhlke

Join our house of engineering

We inspire our customers and turn their visions and ideas into real-life results, applying cross-industry experience and our extensive expertise in business and technology. We combine our knowledge of engineering and IT, opening up new paths for our clients and implementing our projects quickly and reliably. We take responsibility for the products, services, and business models of the digital future.

Jelena Gavrilov

  • Šta ti je na umu?
    Dodaj komentar · Pravila diskusije

  • Unesite termine za pretragu